3 - عبادت چنان كه در كلمهها گفته شد به معنى اطاعت و فرمانبرى است حتى اطاعت از وسوسهء شيطان ، عبادت به شيطان است
أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ
يس / 60 .
منظور از عبادت در « ليعبدون » مطلق اطاعت و فرمانبرى است ، خواه در كارهاى عبادى باشد يا غير عبادى ، به عبارت ديگر : عبادت حقيقى آنست كه انسان تمام كارهاى زندگى خويش را با فرمانهاى خدا تطبيق كند . زيرا خدا براى همه كارهاى زندگى فرمان و دستورى دارد .
4 - اما چرا عبادت ، غرض از خلقت شده است ؟ چون زندگى دنيا بدون آخرت عبث است ، خداى فرمايد :
أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ
مؤمنون / 115 ، تنها راه رسيدن به رحمت و مغفرت و سعادت ابدى و بهشت ، اطاعت از فرمان خدا در همه مراحل زندگى است ، پس معناى حقيقى :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ . . .
آنست كه : من آنها را خلق نكردهام مگر براى رساندن به بهشت و سعادت ابدى .
5 - چون همه جن و انس خدا را عبادت نمىكنند ، بلكه عدهاى مشمول :
وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها . . .
اعراف / 179 ، هستند ، على هذا اگر گروهى از جن و انس خدا را عبادت كنند باز غرض اصلى حاصل مىشود از اين بيان مىشود پىبرد كه : الف و لام در
الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
براى استغراق است ولى چون هر دو گروه در عمل مختار هستند لذا غرض خدايى در همه پياده نمىشود الميزان الف و لام را الف و لام جنس گرفته است .
ناگفته نماند : غرض از
ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
غرض اصلى نيست بلكه يك غرض تبعى است كه از
لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها . . .
ناشى مىشود .