تعليل حرمت غيبت است ، در تجسس نيز صادق مىباشد ، يعنى : غيبت مانند آنست كه : كسى گوشت برادرش را بعد از مردم بخورد « فكرهتموه » متضمّن معناى شرط است يعنى : اگر اين جريان پيش آيد آن را مكروه مىداريد ، پس بايد از نظير آن نيز كه غيبت است اجتناب كنيد . مناسب بود كه « فتكرهونه » باشد ولى آمدن صيغهء ماضى مىفهماند كه شما از اول اين كار را مكروه داشتهايد .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ . . .
مىشود عطف باشد بر « اجتنبوا » يعنى از خدا بترسيد و از تجسس و سوء ظن و غيبت توبه كنيد كه خدا توبه پذير و مهربان است ، در مجمع فرموده : عطف است بر فعل مقدر ، يعنى « فاجتنبوا الغيبة و اتقوا اللَّه . . . » .
تشبيه غيبت به خوردن گوشت برادر مرده از اين جهت است كه او برادر دينى انسان است و همانطور كه مرده قدرت دفاع از خود ندارد ، او نيز به علّت غائب بودن قدرت دفاع ندارد ، وانگهى به واسطهء غيبت احترام و حيثيت او از بين مىرود گويى غيبت كننده گوشت او را مىخورد و فقط استخوانش مىماند .
لفظ « اخيه -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
نشان مىدهد كه حرمت غيبت و تجسس و سوء ظن مخصوص به مؤمنان است ، رجوع شود به « نكتهها » .
13 -
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ
.
آيهء شريفه در رابطه با مطالب گذشته است يعنى : چرا همديگر را مسخره مىكنيد و عيب مىگيريد و لقب بد مىدهيد ، و چرا سوء ظن مىكنيد و بد گويى مىنمائيد حال آنكه همه از آدم و حوا هستيد و همه به يك اصل برمىگرديد و افراد يك خانوادهايد .
در عين حال ، آيهء شريفه مبين يك مطلب مستقلى است و آن اينكه نژاد ، رنگ ، حسب و نسب ، عرب و عجم بودن سبب امتياز و تفاخر و كرامت نمىتواند