تُرْحَمُونَ
.
اين آيه تأكيد و توجيه آيه قبلى است جمع آمدن « المؤمنون » در بيان آنست كه شما اصلاح كنندگان نيز با متخاصمين برادريد لذا بايد ميان هر دو گروه متخاصم اصلاح برقرار نمائيد ، خواستهء برادر ايمانى بودن ، صلح است ، « اخويكم » تثنيه و مراد از آن دو گروه مقاتل مىباشد ، اضافهء آن به ضمير « كم » در بيان ايمان مشترك است ،
وَ اتَّقُوا اللَّهَ . . .
موعظه است براى متقاتلين و مصلحين .
حضرت باقر عليه السّلام فرمايد :
« المؤمن اخ المؤمن ، عينه و دليله ، لا يخونه و لا يظلمه و لا يعيبه و لا يعده عدة فيخلفه » ( تفسير صافى ) .
11 -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى أَنْ يَكُونُوا خَيْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى أَنْ يَكُنَّ خَيْراً مِنْهُنَّ
.
جملهء « عسى . . . » در دو محل تعليل نهى است يعنى شما كه آنها را تحقير مىكنيد چه مىدانيد شايد آنها در پيش خدا از شما بهتر باشند .
در مجمع فرموده :
لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ
دربارهء ثابت بن قيس بن شماس نازل شد ، گوشش سنگين بود ، چون وارد مسجد مىشد راه باز مىكردند تا در نزد رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله بنشيند و سخنان وى را بشنود ، روزى داخل مسجد شد ، مردم از نماز فارغ شده و هر يك در جاى خويش نشسته بودند ، او از سر و گردن مردم مىگذشت و مىگفت : جا بدهيد ، جا بدهيد .
يك نفر گفت : خوب جايى است بنشين . او خشمگين شد و نشست چون هوا روشن شد گفت : تو كيستى ؟ آن مرد گفت فلان كس هستم ، گفت : آى پسر فلان زن ؟ آن مرد از شرم سر خويش را پائين انداخت ، تا آيه نازل شد .
و نيز فرموده :
وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ
بقول انس در رابطه با زنان رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نازل گرديد كه به ام سلمه مسخره كردند ، او با لباسى كمر خويش را بسته بود گوشههاى آن از پشت بر زمين كشيده مىشد ، عائشه به حفصه گفت :