عَلَى اللَّيْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ
اين آيه و آيهء بعدى در رابطه با آنست كه خلقت و تدبير هر دو در دست خداست ، على هذا او را شريكى نيست و عبادت خاص اوست .
يُكَوِّرُ اللَّيْلَ . . .
سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ . . .
در بيان تدبير و اداره جهان است ، تكوير به معنى انداختن بعضى بر بعضى و پيچيدن بعضى بر بعضى ، همانست كه شب به جاى روز و روز به جاى شب آيد نظير :
يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ
: اعراف / 54 يعنى شب را بر روز مىپوشاند ، آن در جاى
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ
بقره / 164 است كه شب و روز پيوسته در جاى يكديگر قرار مىگيرند .
تسخير شمس و قمر در مدارهاى خود و در فواصل معين از مصاديق تدبير است
لِأَجَلٍ مُسَمًّى
حاكى است كه اين تدبير تا مدتى خواهد بود .
هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ
عزت و غفران را به خدا منحصر مىكند و استدلال به توحيد است فقط اوست تواناى منحصر به فرد و آمرزنده بىنظير .
6 -
خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعامِ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍ
.
آيهء گذشته راجع به خلقت و تدبير همهء كائنات بود ، اين آيه راجع به خلقت انسان است ، مراد از هشت زوج از چهار پايان شتر ، گاو ، بز و گوسفند است كه به اعتبار نر و ماده هشت زوج مىشود چنان كه در سورهء انعام آمده :
ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ . . .
وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ . . .
/ 143 . به كار رفتن لفظ انزال در خلقت آنها ، شايد به علت
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
حجر / 21 باشد كه انبارهاى هر چيز پيش از ظاهر شدن در دنيا در نزد خدا موجود است .
از همين قسم است
يا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً يُوارِي سَوْآتِكُمْ
اعراف /