رسول اللَّه من ابر ؟ قال : امك . قال ثم من ؟ قال : امك قال ثم من ؟ قال : امك .
قال ثم من ؟ قال اباك » .
شكر والدين همان احسان و نيكى به آنهاست چنان كه در سورهء احقاف / 15 به جاى « اشكر » لفظ احسان آمده است
وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْساناً
و در سورهء اسراء / 23 و 24 مشروحتر بيان شده است .
در آخر دو مطلب ياد آورى مىشود يكى اينكه
فِصالُهُ فِي عامَيْنِ
روشن مىكند كه در دو سال از شير بريده مىشود ، بيست يك ماه شير دادن واجب است اگر تا دو سال بدهد ، شير كامل داده است چنان كه در
وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ
بقره / 233 گذشت و بقيهء آن در
وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً
احقاق / 15 خواهد آمد .
دو جمله
إِلَيَّ الْمَصِيرُ
براى تهديد است كه اگر اين دو شكر را انجام ندهى پيش خدا مسئول خواهى بود .
15 -
وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما
اين آيه استثنا است از حكم آيه بالا ، كه در سورهء عنكبوت / 8 گذشت ، « جاهداك » يعنى به اصرار از تو بخواهند .
در مجمع البيان فرموده :
لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
گويى كنايه است از بى دليل بودن چون چيزى دليل نداشته باشد علم به آن حاصل نمىشود يعنى : اگر اصرار كنند چيز بى دليل را شريك من گردانى از آنها اطاعت مكن ، ، به هر حال
ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
سالبه بانتفاء موضوع است .
رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمايد :
لا طاعة لمخلوق في معصية الخالق « 1 »
وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً وَ اتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
.
هامش
( 1 ) الميزان از فقيه .