به نظر بعضى : اين حشر بعد از حشر همگانى است به عبارت اخرى بعد از زنده شدن مردم ، از هر امت فوجى از مكذبين آن را خارج كرده ، مورد سؤال قرار مىدهند .
ناگفته نماند : در اين زمينه در سورهء مريم آياتى داريم كه ذيلا مىآوريم :
فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِينَ هُمْ أَوْلى بِها صِلِيًّا
مريم :
68 - 70 در اين آيات ملاحظه مىشود كه بعد از حشر عمومى از هر گروه عاصىترين آنها را بيرون مىكشند ، آنها قهرا پيشوايان ستمگر هستند .
ولى بعيد است كه مراد از آيه
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ . . .
اين سخن باشد ، زيرا .
اولا حشر همگانى در آيات بعدى خواهد آمد ، به نظر بعيد مىآيد كه اين سخن قبل از حشر عمومى گفته شود .
ثانيا روايات زيادى داريم كه اين آيه را راجع به رجعت و قبل از قيامت كبرى است كه در نكتهها خواهد آمد .
84 -
حَتَّى إِذا جاؤُ قالَ أَ كَذَّبْتُمْ بِآياتِي وَ لَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
اين گفته خدا و ملائكة اللَّه است نسبت به گروهى كه محشور خواهند شد مراد از آمدن ، حاضر شدن در محل خطاب است و مراد از « آياتى » مانند گذشته ظاهرا همه آيات خلقت و نازل بر انبياست .
وَ لَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً
جمله حاليه است يعنى آيات مرا در حالى تكذيب كرديد كه احاطه و علم به آنها نداشتيد يعنى دليلى بر بطلان آنها نداشتيد ، تكذيب شما از روى عناد و لجاجت بوده است .