« دابة » به هر جنبنده شامل است انسان باشد يا غير آن ، على هذا اگر آن انسان باشد به زبان جمع سخن خواهد گفت و اگر حيوان باشد ، سخن گفتن او مانند خارج شدنش ، خارق العادة خواهد بود
أَنَّ النَّاسَ
تعليل خروج دابة و تقدير آن « لان الناس » است يعنى چون مردم به آيات ما يقين نمىآورند اين جنبنده را خارج خواهيم كرد تا مردم به واسطهء آن ايمان بياورند ولى سودى به حال آنها نخواهد داد ، بعضىها « ان » را به كسر همزه خواندهاند در اين صورت تعليل است و احتياج به تقدير لام ندارد .
منظور از « آياتنا » آيات و دلائل معمولى از نظام جهان و سخن انبياء است .
پر واضح است كه خروج دابّة يكى از آيات خارق العاده است چنان كه مراد از « آياتنا » در آيهء
سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ
حم سجده / 52 نيز در قول الميزان آيات خارق العاده است نه هر آيه معمولى و زير ديد انسانها .
ناگفته نماند : اين آيه از شرائط قيامت و نظير
وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ . . .
نساء / 159 ، است كه گذشت .
83 -
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا فَهُمْ يُوزَعُونَ
ظهور اين آيه آنست كه اين حشر غير از حشر قيامت است ، زيرا حشر قيامت همگانى است
وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً
كهف / 47 ولى در اين آيه فرموده است
نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً
و نيز معلوم مىشود كه اين فوج از كفار امتها خواهد بود به قرينه
مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا
جمله
فَهُمْ يُوزَعُونَ
مقدمهء آيه بعدى است كه نگاه داشته مىشوند تا مورد سؤال گردند ، يوم تقديرش « اذكر يوم » است مراد از « آياتنا » ظاهرا همهء آيات و دلائل وجود خدا و توحيد است اعم از گفته انبياء يا آيات جهان خلقت .