شرحها
در اين آيات مقدارى از مقدمات قيامت و بعد از آن حالاتى از قيامت آمده است ، ارتباط آيات به
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ . . .
كاملا روشن مىباشد ، آن گاه مطلب انذار و تبشير پيش آمده كه در اول سوره عنوان شده بود .
ناگفته نماند معانى آيات بسيار عميق و دقيق و يافتن مصداق آنها و تطبيق به جريانهاى آينده مستلزم بينايى بيشتر است ، مسئله رجعت در رابطه با اين آيات مطرح مىشود كه خواهيم گفت . بيرون شدن دابة الارض از زمين و سخن گفتن آن در ميان مردم براى ايمان آوردن آنها يكى از واقعياتى است كه در قرآن مجيد فقط يك بار آمده است كه شرح داده خواهد شد . و اللَّه العالم .
82 -
وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ
.
ظهور اين آيه آنست كه در وقت نزديك شدن يا حتمى شدن عذاب ، خداوند جنبندهاى را از زمين خارج خواهد فرمود ، آن با مردم سخن خواهد گفت ، سخن گفتن او سبب ايمان مردم خواهد شد . در آيات قرآن راجع به شرح اين آيه چيزى يافته نيست و آنچه در روايات هست در نكتهها خواهد آمد .
منظور از
وَقَعَ الْقَوْلُ
ظاهرا حتمى شدن عذاب است نظير :
فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً
اسراء / 16 » ،
لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ
يس / 7 ، ضمير « هم » در : « عليهم ، لهم ، تكلمهم » راجع است به مشركين زمان حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله ، و به عنوان اينكه « الكفر ملة واحدة » شامل همه منكران ، كفار و مشركان مىشود ، گرچه در آيندگان تحقق خواهد پذيرفت .