مىشوند .
87 -
وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
به نظر مىآيد منظور از اين آيه نفخ نفخ صور دوم است به دو دليل اول اينكه آيه
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً . . .
راجع به حشر گروهى بود ، مناسب است كه اين راجع به حشر و زنده شدن عموم باشد .
دوم :
وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
ظهورش در حشر عموم است نه مردن عموم .
على هذا منظور از « فزع » خوف و وحشت است كه نيكوكاران در فزع و خوف نخواهند بود نظير :
لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ
انبياء / 103 و
وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ
كه بعدا خواهد آمد
وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
حاكى از حضور عند اللَّه و عند الحساب است و نيز حاكى است كه كسى حق تخلّف ندارد .
الميزان احتمال مىدهد كه نفخ صور مطلق و شامل هر دو نفخ است زيرا
كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
قرينه نفخ صور دوم و سير جبال و خوف بعضى و ايمنى بعضى قرينهء نفخ صور اول است ( و اللَّه العالم ) .
به هر حال اين آيه در رابطه با آنست كه مسالهء دابة الارض و حشر گروهى از مكذبين از مقدمات قيامت است آن گاه قيامت كبرى مىرسد و نفخ صور عمومى مىشود .
88 -
وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ
به قرينه آيه ما قبل و ما بعد ، اين آيه راجع به قيامت است و در رابطه با
وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
مىباشد يعنى خدايى كه كوهها را به اين وضع در مىآورد مىتواند مردم را خاضعانه در قيامت حاضر گرداند .