16 -
لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ خالِدِينَ كانَ عَلى رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُلًا
.
آنها راست در بهشت هر چه بخواهند ، بعضىها در امثال اين آيه اشكال كردهاند كه ممكن است آنها بعضى از قبائح را اراده كنند ، يا تجاوز به بعضى از اهل بهشت را بخواهند ، يا نجات بعضى از كفار را از آتش و يا مقام پيامبران و امامان را اراده كنند .
در جواب بايد گفت : آنها مصداق
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ
هستند چيزى را كه بر خلاف قانون عدالت باشد اراده نمىكنند . جملهء
كانَ عَلى رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُلًا
دلالت بر حتمى بودن اين وعده دارد خدا آن را بر خود واجب كرده است ، نظير
وَعْداً عَلَيْنا إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ
انبياء / 104 گويند : علّت مسئول بودن آنست كه مؤمنان آن وعده را به لسان حال خواستهاند ، يا ملائكه از خدا خواستهاند كه گفتهاند :
رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ
مؤمن / 18 يا مؤمنان در دعاى خود خواستهاند . به نظر نگارنده « مسئولا » براى تاكيد
كانَ عَلى رَبِّكَ
است .
17 -
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ
.
در بسيارى از آيات آمده است كه روز قيامت مشركان با معبودهايشان روبرو مىشوند و معبودها از مشركان بيزارى مىجويند ، اين آيه و آيه بعدى يكى از آنهاست
ما يَعْبُدُونَ
شامل بتها و طاغوتها و همه مخلوقات پا كند كه معبود واقع شدهاند از قبيل ملائكه و عيسى عليه السّلام مانعى نيست كه خدا بتها را نيز زنده كند و اين خطاب را به همه القاء فرمايد ، منظور از « عبادى » كفار است كه به ضلالت افتادهاند ، بقيهء سخن « نكتهها » خواهد آمد .
18 -
قالُوا سُبْحانَكَ ما كانَ يَنْبَغِي لَنا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِياءَ