رفته است : يعنى : اين نعمتها و اين هدايت بواسطهء پيامبران و اين امت واحده و من نيز پروردگار شمايم از من بترسيد و عوامل وحدت را حفظ كنيد و به طرف توحيد بيائيد ، ولى مردم دسته دسته شدند و هر دسته از خودش دفاع مىكند ، اى رسول ما ، بگذار در اين غفلت بمانند تا مهلت سر آيد ، اگر در نعمت و وسعت هستند دليل محترم بودن از جانب ما نيست .
42 و 43 -
ثُمَّ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُوناً آخَرِينَ ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ
منظور از « قرونا » مردمانى است كه بعد از قوم صالح به وجود آمدهاند آيه
ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ . . .
يك حكم كلى است ، منظور از آن اين است ، كه هر يك در وقت معين خود هلاك شدند ، نه جلو افتادند و نه تأخير كردند .
44 -
ثُمَّ أَرْسَلْنا رُسُلَنا تَتْرا كُلَّ ما جاءَ أُمَّةً رَسُولُها كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنا بَعْضَهُمْ بَعْضاً وَ جَعَلْناهُمْ أَحادِيثَ فَبُعْداً لِقَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ
اين آيه تتمهء
ثُمَّ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُوناً
است ، آيه
ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ . . .
به حكم جمله معترضه مىباشد . على هذا « ثم » براى تراخى در كلام است نه در زمان ، تقدير دو آيه چنين مىشود : « ثم انشأنا من بعدهم قرونا و ارسلنا رسلنا فيهم متعاقبا . . . » .
لفظ « تترى » با آنكه به معنى پى در پى است ولى فاصله زمانى را نيز مىرساند .
در مجمع البيان از اصمعى نقل كرده : « واترت الخبر : اتبعت بعضه بعضا و بين الخبرين هنيئة » در نهج البلاغه خطبهء اول فرموده
« فبعث فيهم رسله و واتر اليهم انبيائه » .
آن گاه مىگويد : به هر امتى كه پيامبرش آمد تكذيبش كردند ، ما نيز