« حقه . . . » نازل شد ، رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله « فدك » را به حضرت فاطمه عليها السّلام دادند ، حدود بيست روايت در اين زمينه در تفسير برهان نقل شده است ، و نيز مقدارى از آنها در مجمع البيان و تفسير صافى و تفسير عياشى و غيره آمده ، آيه شريفه مكى است و ماجراى فدك در سال فتح خيبر در مدينه بوده است در اين صورت يا آيه بار دوم نازل گرديده و يا آن حضرت در دادن فدك به فاطمه عليها السّلام از دستور آيه استفاده كرده است .
27 -
إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً
اين آيه در توجيه و تعليل جملهء
وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً
است ، تبذير و اسراف آن است كه مال را در كارهاى بيهوده خرج كنند و يا بيش از اندازه خرج نمايند در مجمع البيان فرموده : اسراف مخصوص است به آنچه در راه فساد خرج شود و آنچه براى اصلاح باشد اسراف نيست هر چند كه بيشتر باشد « 1 » عبد الرحمن بن حجاج گويد : از امام صادق عليه السّلام از
وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً
سؤال كردم فرمود :
هر كه چيزى در غير طاعت خدا خرج كند او اسرافكار است و هر كه در راه خدا انفاق كند ، او مقتصد است ( تفسير عياشى ) . در زمينهء مذموم بودن اسراف و بيهوده خرج كردن رواياتى هست كه در كتابها نقل شده است .
جمله
إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ . . .
حاكى است كه اسرافكاران از افكار شيطانى پيروى مىكنند ، برادر بودن براى شياطين ظاهرا بدان علّت است كه هر انسان شيطانى دارد كه او را اضلال مىكند قرآن فرمايد :
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ
زخرف / 36 و نيز آيهء
هامش
( 1 ) على هذا مىشود گفت كه « تبذيرا » مفعول مطلق نوعى است و تقدير آن « و لا تبذر تبذيرا باطلا تعلم انه خلاف الحق » است .