نيكى به پدر و مادر پى عبادت خدا آمده ، شاهد اهميّت حقوق پدر و مادر است كه از وظائف مهم مىباشد ، تعبير :
لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
در سورهء بقره / 83 ، نساء / 36 ، انعام / 151 ، لقمان / 14 نيز آمده است ،
وَ بِالْوالِدَيْنِ . . .
متعلّق است به « قضى » و تقدير آن « و قضى بالوالدين احسانا » است « 1 » .
إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً
اين قسمت از آيه در تكميل
وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
است ، قيد پير شدن براى آنست كه پدران و مادران در حال پيرى احتياج بيشتر به كمك فرزندان دارند . « اما » ان شرطيّه با « ماء » تأكيد است ، در روايات اهل بيت عليهم السّلام آمده كمترين عقوق آنست كه به پدر يا مادر بگويى : ناراحتم كردى ، از دست تو به تنگ آمدم ، اگر چيزى از آن كمتر بود ، خدا از آن نهى مىكرد : « عن حريز قال سمعت ابا عبد اللَّه يقول ادنى العقوق افّ ، و لو علم اللَّه شيئا اهون منه لنهى عنه » « 2 » منظور از قول كريم ، سخن ملايم و خوشايند است در مقابل نهر و زجر كه فرياد كشيدن و از خود راندن است .
24 -
وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً
.
تتمهء بيان نيكى به والدين است ، يعنى براى آن دو تواضع كن ، تواضعى كه ناشى از رحمت و مهربانى تو است نسبت به آنها ، معناى تحت اللفظى آنست كه : بال ملايمت را كه ناشى از مهربانى است براى آنها بخوابان .
هامش
( 1 ) و گويند : تقدير آن « و قضى ربك بان تحسنوا بالوالدين احسانا - احسنوا بالوالدين احسانا » است
. ( 2 ) تفسير عياشى
.