« اسجدوا » براى او ظاهرا به عنوان تغليب است ، منظور از سجود ظاهرا خضوع و اقرار به لياقت آدم به خليفة اللّهى است ولى ابليس از سجده امتناع كرد .
117 -
فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى
دشمن بودن مقدمهء فريفتن و خارج كردن از جنت است لذا با فاء تفريع آمده :
فَلا يُخْرِجَنَّكُما . . .
و مراد از « فتشقى » به زحمت و فشار افتادن است كه در سورهء اعراف آمده :
فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ
/ 19 .
118 و 119 -
إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيها وَ لا تَعْرى وَ أَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَ لا تَضْحى
ظاهر آنست كه وسائل معيشت در آن محل فراوان بود چنان كه فرموده :
فَكُلا مِنْ حَيْثُ شِئْتُما
لذا آدم در آنجا نه گرسنه مىماند و نه عريان و نه عطشان مىگرديد و نه از حرارت آفتاب رنج مىبرد ، ظاهرا به علّت تناسب آخر آيات چنين آمده است و گر نه لازم بود گفته شود « الا تجوع فيها و لا تظمأ و لا تعرى و لا تضحى » .
120 -
فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطانُ قالَ يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْكٍ لا يَبْلى
.
وسوسه شيطان همان
قالَ يا آدَمُ . . .
از سورهء اعراف ظاهر مىشود كه شيطان بر آدم و حوا مجسم شد و چنين گفت در سورهء هود گذشته است كه ملائكه مىتوانند به صورت انسان در بيايند هكذا جن ، چنان كه در سوره نمل در جريان
قالَ عِفْرِيتٌ مِنَ الْجِنِّ
آمده است « و ملك » عطف است بر « الخلد » يعنى دلالت كنم تو را بر درختى كه با خوردن ميوهء آن به حيات ابدى و حكومت دائمى برسى ؟ در سورهء اعراف آمده است :
ما نَهاكُما رَبُّكُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونا مِنَ الْخالِدِينَ
/ 20 .