خواهند گفت :
ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً
كهف / 49 .
و به عبارت ديگر : به حكم
أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ
و به حكم
مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَ أَحاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ
بقره / 81 عمل با انسان و در اطراف انسان است ولى آن را نمىبيند و روز قيامت آن اعمال ظاهر خواهند شد و انسان آنها را خواهد ديد .
در الميزان فرموده : اگر به جاى
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً
مىفرمود : « و نخرجه كتابا » در اين صورت ضمير به « طائر » بر مىگشت و خواننده تصور مىكرد كه عمل به صورت كتابى در خواهد آمد ، حال آنكه خود اعمال ظاهر مىشوند ، لذا عبارت
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً
آمده است .
14 -
اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
چون اعمال خودش ظاهر مىشود و انسان آنها را مىبيند و به ياد مىآورد ، ديگر قدرت انكار نخواهد داشت و خودش حسابگر خود خواهد بود .
بنا به روايت امام صادق عليه السّلام : بنده همهء اعمال خود و آنچه نوشته شده است را به ياد مىآورد ، گويى الان آن را كرده است ( مجمع البيان ) ارباب تحقيق گفتهاند : « بنفسك » فاعل « كفى » است و اصل آن « كفت نفسك » و باء زائد است به علّت مؤنث مجازى بودن نفس ، جايز است كه فعل آن مذكر آيد ، راغب عقيده دارد كه آن اسم فعل است به معناى « اكتف بنفسك » در اين صورت باء زائد نيست .
15 -
مَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
اين آيه نتيجهاى است براى
وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ
، يعنى چون عمل هر كس ملازم اوست ، پس هر كه هدايت شود به نفع خودش است و هر كه گمراه