منظور از اراده ، تحقق اسباب و علل هلاكت است ، يعنى كار ما در هلاك كردن امتها چنين است ، كشاف و الميزان اراده را نزديك شدن ، معنى كردهاند و گفتهاند : « اذا دنا وقت هلاكهم » مانند « اراد المريض ان يموت » كه به معنى نزديك شدن مرگ است در آيهء :
فَوَجَدا فِيها جِداراً يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ
كهف / 77 به معنى نزديك شدن است .
اما جملهء :
أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها
اين امر نمىتواند امر به فسق باشد زيرا :
إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ
اعراف / 28 پس نمىشود گفت : امر به فسق مىكنيم آنها نيز فاسق مىشوند ، پس متعلق آن بايد طاعت باشد ، يعنى مترفين را امر به طاعت مىكنيم ولى آنها از اطاعت خارج مىشوند در اين صورت وعدهء عذاب حتمى مىگردد .
الميزان و كشّاف ترجيح مىدهند كه مراد از « امرنا » اكثار نعمت و فراوان كردن وسائل زندگى باشد يعنى : نعمت و وسائل معيشت آنها را زياد ميكنيم ، در كشاف مىگويد : امر مجاز است زيرا حقيقت امر كه امر كند فاسق شويد ناممكن است ، وجه مجاز آنست كه نعمت آنها را فراوان كند و آن را وسيلهء معاصى و شهوات گردانند ، نگارنده گويد : نظير اين است آيهء :
فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً
انعام / 44 « 1 » .
ناگفته نماند بعضى آن را « امرنا » بكسر ميم خواندهاند كه به معنى اكثار فراوان كردن است يعنى : مال و اولاد مترفين را زياد مىكنيم و در قرائت على عليه السّلام و حسن و ابى عاليه و ديگران « آمرنا » است با مدّ همزه ، آن هم به معنى تكثير و زياد كردن است و در قرائتى كه به امام باقر عليه السّلام و ابن عباس نسبت داده شده « امّرنا »
هامش
( 1 ) الميزان و كشاف اين وجه را در صورتى مىگويند كه متعلق « امرنا » فسق باشد .