در جملهء
وَ ما أَنْسانِيهُ إِلَّا الشَّيْطانُ أَنْ أَذْكُرَهُ
كه نسبت نسيان به شيطان داده شده است نظير
زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ
نمل / 24 مىباشد اگر گويند :
يوشع پيامبر بود و پيامبران معصوم هستند چطور شيطان در آنها تصرف تواند كرد ؟ گوئيم آن دربارهء معصيت است ولى شيطان مىتواند نظير اين اذيّت را به رسولان خدا برساند مانند :
وَ اذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ إِذْ نادى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطانُ بِنُصْبٍ وَ عَذابٍ
ص / 41 ( از الميزان ) .
جملهء
وَ اتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَباً
تقديرش « اتخاذا عجيبا » است و نشان مىدهد كه به دريا افتادن غير منتظره يا غير عادى بوده است .
64 -
قالَ ذلِكَ ما كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلى آثارِهِما قَصَصاً
.
لفظ ذلك « اشاره » است به همان مكان كه در آنجا استراحت كرده بودند ، معلوم مىشود كه خداوند از طريق وحى به موسى فهمانده بود : هر جا كه ماهي مفقود گرديد خضر در آنجاست ، چنان كه در تفسير عياشى از امام صادق از پدرش عليهما السّلام نقل شده است ، منظور از آثار ردّ پاى آنهاست « قصصا » تقديرش « يقصان قصصا » است يعنى : بر نشانهء پاهاى خود برگشتند كه به دقّت اثر گامهاى خويش را تعقيب مىكردند ، تا به همان جا برسند .
65 -
فَوَجَدا عَبْداً مِنْ عِبادِنا آتَيْناهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً
.
منظور از « عبدا » خضر عليه السّلام است . در علل الشرائع از حضرت صادق صلوات اللَّه عليه نقل شده : خضر پيامبر مرسلى بود كه خدا او را براى قوم خويش مبعوث فرمود ، او آنها را به توحيد و اقرار به انبياء و كتابهاى خدا دعوت فرمود « 1 » .
هامش
( 1 )
« عن الصادق عليه السّلام ان الخضر كان نبيا مرسلا بعثه اللَّه الى قومه فدعاهم الى توحيده و الاقرار بانبيائه و رسله و كتبه و كانت آيته انه كان لا يجلس على خشبة يابسة