48 -
وَ عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونا كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِداً
.
لفظ « صفّا » حال است ، به معنى « مصطفين » صف شدگان ، لفظ « على ربك » به جاى « على ربهم » حاكى است كه در زندگى خدا را ربّ خود ندانستهاند و گر نه عبادتش مىكردند و اين نشان مىدهد كه منظور از اين آيه و آيات بعدى مشركان مىباشند ، صف به صف بودن شايد به تناسب گناهان و شايد به علّت از بين رفتن امتيازات است .
به هر حال آيه نشان مىدهد اولا آنها در عرضه شدن به پروردگار ، مجبورند و از خود اختيارى ندارند : ثانيا به آنها گفته مىشود : چيزهايى كه به آنها دلبسته بوديد ، و آنهايى كه شريك قرار ميداديد همه از شما دور شدند و همچون روزى كه از مادر متولد شده بوديد ، تك و تنها پيش ما آمديد نظير :
وَ ما نَرى مَعَكُمْ شُفَعاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَ ضَلَّ عَنْكُمْ ما كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ
انعام / 94 ، اين حاكى از اشتباه مشركان در زندگى دنياست .
ثالثا : تنها توجّه به زينت و زخارف دنيا نيست كه شما را فريب داد بلكه علّت اساسى آن بود كه گمان كرده بوديد قيامتى نيست و براى شما وعدهاى براى رسيدن به حساب قرار نخواهيم داد ، على هذا
بَلْ زَعَمْتُمْ
اعراض است از كلام مقدّرى .
49 -
وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً
.
در آياتى كه نامهء عمل افراد ذكر شده نوعا ياد گرديده كه آنها به دست راست يا چپ انسانها داده مىشود ولى در اينجا فرموده
وُضِعَ الْكِتابُ
و اين نشان مىدهد كه اين كتاب راجع به همه است كه نصب مىشود تا همه به بينند