وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ
على هذا مىشود مراد از
الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ
نصارى باشد كه دين آنها به وقت نزول قرآن نسخ نشده بود .
منظور از « سجده بر چانهها » شايد آن باشد كه وقت تلاوت آيات به قدرى سرشان را پائين مىآورند تا چانهها به زمين برسد نه اينكه منظور سجدهء متعارف باشد ، به قولى مراد سجدهء معمولى است ، لفظ « اذقان » براى آن آمده است كه وقت سجده چانه انسان از تمام اجزاء صورت به زمين نزديكتر است ، حال آنكه بينى از آن نزديكتر است ، گويند ، مراد از « اذقان » صورتها است به اعتبار اطلاق اسم جزء بر كل ولى آنچه ما اختيار كرديم بهتر است زيرا در وقت شنيدن آيات محلى براى سجده معمولى نبود .
لفظ « ان » مخفف از ثقليه است ، به هر حال اين آيه در مقابل مشركان يك نوع تعزز نشان مىدهد كه ايمان بياوريد يا نياوريد در حق بودن قرآن تفاوت نمىكند ايمان نياوردن شما دليل بطلان قرآن نمىشود بلكه آنها كه داراى علم و تشخيص هستند به اين قرآن ايمان مىآورند و آن دليل حق بودن قرآن است .
جمله :
إِنْ كانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولًا
حاكى است كه آنها بشارت رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله را در تورات و انجيل ديده و شنيدهاند . الميزان آن را وعده قيامت فرموده است .
109 -
وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً
آنچه در آيه قبلى گفته شد راجع به خضوع و تواضع بدنى بود ، اين آيه در بيان خشوع و تذلل با صدا و گريه است .
110 -
قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ