87 -
قالُوا يا شُعَيْبُ أَ صَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوالِنا ما نَشؤُا إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ
.
جملهء
أَوْ أَنْ نَفْعَلَ
عطف است بر
ما يَعْبُدُ آباؤُنا
يعنى آيا نماز تو امر مىكند كه عبادت پدرانمان را ترك كنيم و يا ترك كنيم آنچه را مىخواهيم درباره اموالمان انجام دهيم ؟ ! تو كه مرد عاقل و كاملى ، چگونه دستور مىدهى كار پدران را ترك كنيم و در اموال ، مطابق ميل خود رفتار نكنيم ؟
در اين آيه به هر دو گفتهء شعيب جواب دادهاند ، اول آنكه گفته بود فقط خدا را پرستش كنيد ، در جواب گفتهاند : اين سنت از پدران است آن را ترك نتوانيم كرد ، دوم آنكه گفته بود در معامله خيانت نكنيد ، جواب دادهاند كه اموال متعلق به خودمان مىباشد هر كارى كه در اين باره بكنيم مختاريم ، آن وقت افزودهاند كه عقل و رشد تو چگونه اجازه مىدهد كه چنين دستورى به ما بدهى ؟ ! اينكه گفتهاند :
أَ صَلاتُكَ تَأْمُرُكَ . . .
از آن جهت بود كه صلوة و توجه به خدا هم امر به توحيد مىكند و هم از فحشاء و منكر باز مىدارد و يا منظور از صلوة ، دين شعيب است .
88 -
قالَ يا قَوْمِ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَ رَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقاً حَسَناً وَ ما أُرِيدُ أَنْ أُخالِفَكُمْ إِلى ما أَنْهاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَ ما تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ
.
اين آيه جواب شعيب است نسبت به گفته آنها ، بنا بر آنچه در آيه بيست و هشت و شصت و سوم همين سوره گذشت و بنا بر آيه 85 از سورهء اعراف ، منظور از « بينة » معجزه و از « رزق حسن » شريعت و قانونى است كه به شعيب عليه السّلام داده شده بود ، جواب « ان كنت » محذوف است نظير
فَمَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ
چنان كه در آيات ديگر گذشت ، يعنى اى قوم به من بگوئيد اگر معجزهاى از