از ساجدان باشى ، يعنى چرا : سجده نكردى ؟ لفظ « لم اكن » كه دلالت بر گذاشته دارد اشاره به خلقت خود از آتش است چنان كه در آيات ديگر آمده :
أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ
اعراف / 12 يعنى : بنا بر خلقتم از آتش و برتريم ، به كسى كه از گل خشك آفريدهاى سجده نمىكنم .
34 و 35 -
قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ وَ إِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلى يَوْمِ الدِّينِ
منظور از « منها » منزلت است چنان كه در سورهء اعراف آيهء 13 گذشت يعنى از اين منزلت الهى و تقربى كه دارى و يا از ميان ملائكه خارج شو كه مطرود از رحمت من هستى ، اينكه مطلق لعنت متوجه ابليس شده ظاهرا بدان علّت است كه او اولين گناهكار است و در همه گناهان بشر به جهت وسوسه ، شركت و سببيت دارد ، منظور از
يَوْمِ الدِّينِ
روز قيامت است كه از ويرانى عالم شروع مىشود ، اين جمله مىرساند كه شيطان تا آن موقع مردمان را فريب خواهد داد و تا آن موقع مرتب لعنت را به طرف خود جلب خواهد كرد و در آخرت سزاى لعنتها مجسّم شده و او را خواهد سوزانيد چنان كه فرموده :
لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ
ص / 85 .
36 و 37 و 38 -
قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
ظهور رجم و لعنت آن بود كه ابليس از بين برود و يا امكانات و احاطه و نفوذ و قدرتى كه داشت از وى گرفته شود لذا از خدا مهلت خواسته آن هم با كلمهء « رب » « 1 » زيرا مىدانست كه جز التجاء به رحمت و ربوبيت خدا چارهاى ندارد با آن
هامش
( 1 )
« قال ابو عبد اللَّه ( ع ) ان على بن الحسين اذا اتى « الملتزم » قال اللهم ان عندى افواجا من ذنوب و افواجا من خطايا و عندك افواج من رحمة و افواج من مغفرة يا من استجاب لا بغض خلقه اليه اذ قالفَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَاستجب لى و افعل بى كذا و كذا » ( تفسير عياشى ) .