اين آيه در رابطه با آيهء
لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ
مىباشد و مىگويد : تا خدا نخواهد هيچ معجزهاى موثر نخواهد بود و خدا ايمان آنان را كه از خدا رو گردانند نخواسته است ، جواب « لو » محذوف است و از
بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعاً
فهميده مىشود مانند « لا يهتدون ما لم يشاء اللَّه » ، منظور از « قرآنا » قرآنى است كه داراى آن سه وصف باشد ، خبر « ان » محذوف است و آن « نزل » و مانند آنست .
يعنى اگر قرآنى بر آنها نازل مىشد كه به وسيله آن كوهها از جا كنده شده و راه مىافتادند و زمين در اثر آن تكه تكه مىشد و مردگان به وسيلهء آن زنده شده و از وجود معاد خبر مىدادند ، باز ايمان نمىآوردند ، زيرا كه كارها همه خاص خدا و تابع مشيت او است ، لفظ « بل » اضراب از كلام گذشته و بيان علت است « 1 » اين آيه نظير آيه 111 از سورهء انعام است كه فرموده :
وَ لَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ وَ كَلَّمَهُمُ الْمَوْتى وَ حَشَرْنا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا ما كانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ
، دربارهء آيه احتمالات متعددى وجود دارد كه در مجمع البيان آمده است ، آنچه گفته شد مطابق الميزان و تفسير جلالين مىباشد و كاملا طبيعى و قانع كننده است .
آن گاه در نتيجهگيرى از اين سخن مىفرمايد : مؤمنان منتظر نباشند كه همهء كافران ايمان بياورند چون خدا چنين نخواسته و اعراض كنندگان را هدايت نمىكند ، آن در صورتى بود كه خدا بخواهد همه بالاجبار ايمان بياورند على هذا :
أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً وَ لا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِما صَنَعُوا قارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِنْ دارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ
.
هامش
( 1 ) يعنى « لما آمنوا لانه ليس لهم من الامر شىء بل الامر كله للَّه » .