اين آيه مربوط به آيهء سابق است يعنى : خدايى كه بر ضمير انسان و بر سخن آشكار و راه رفتن و پنهان شدنش در شب احاطه دارد ، براى انسان محافظانى گذاشته است كه او را از بلايا و پيشامدهاى خدايى حفظ مىكنند ، چون خدا نعمت قومى را تغيير نمىدهد . . .
ضمائر « له ، يديه ، خلفه ، يحفظونه » راجع به « من » موصول در آيهء سابق
مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ
است و مراد از آن انسان مىباشد در اينجا بايد چند مطلب بررسى شود .
اول : منظور از « معقبات » ملائكهايست كه مأمور حفظ انسانها هستند ، ما انسانها كه به حكم :
وَ خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً
نساء / 28 و به حكم
وَ اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ
محمّد / 28 ، ضعيف و محتاج الى اللَّه هستيم و همه چيز ما در دست خداست نمىتوانيم با استقلال خودمان را حفظ كنيم لذا خدا براى حفظ ما ملائكه را مأمور كرده است :
وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ كِراماً كاتِبِينَ
انفطار / 10 معلوم مىشود كه ملائكه هم ما را حفظ مىكنند و هم اعمال ما را مىنويسند
وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ
انعام / 61 از آيه به نظر مىآيد كه ملائكه حفظ كننده به هنگام مرگ جان آدمى را مىگيرند « 1 » البته حافظ و نگهدار اصلى خداست و ملائكه بالواسطه هستند چنان كه فرموده :
وَ رَبُّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
سبأ / 21 .
دوم :
يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ
منظور از
أَمْرِ اللَّهِ
بلايا و پيشامدها است يعنى ملائكه انسان را به امر خدا از بلايا و حوادث كه امر و تقدير خدا هستند ، حفظ مىكنند ، احتمال دارد كه حفظ راجع به جسم و روح و اعمال و عقيده ، همه
هامش
( 1 ) در مجمع البيان از على ( ع ) نقل شده :
« انهم ملائكة يحفظونه من المهالك حتى ينتهوا به الى المقادير فيخلون بينه و بين المقادير » .