در مجمع البيان آمده امام باقر عليه السّلام فرمود : مراد از آن عذاب است كه در آخر الزمان بر فاسقان اهل قبله نازل مىشود « 1 » ظاهرا منظور آن حضرت بيان مصداق است ، لفظ مجرمون نشان مىدهد كه عذاب منحصر به كفار نيست .
51 -
أَ ثُمَّ إِذا ما وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ آلْآنَ وَ قَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ
.
اين آيه تكميل آيهء فوق و توبيخ ديگرى است و حاكى است كه بعد از رسيدن عذاب ، ايمان فائدهاى نخواهد داشت « به » راجع به عذاب يا قرآن است « الان » تقديرش « ءالان » است « ما » بعد از « اذا » براى تأكيد است يعنى آيا سپس چون عذاب آمد به آن ايمان مىآوريد ؟ آيا اكنون ايمان مىآوريد حال آنكه در وقت ايمان آوردن ، عذاب را به عجله مىخواستيد ؟ يعنى وقتى كه ايمان آوردن فايده داشت به جاى ايمان آوردن عذاب را به عجله مىخواستيد ! ! 52 -
ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
.
يعنى : پس از آمدن عذاب ديگر ايمان فائدهاى نخواهد داشت بلكه به ظالمان گفته مىشود عذاب دائمى را بچشيد و در اين كار خدا به شما ظلم نكرده است بلكه فقط با اعمال خود مجازات مىشويد على هذا اين آيه تكميل آيهء ما قبل است در الميزان احتمال داده كه مربوط است به آيهء
لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ . . .
و اين دو آيه به حكم جملهء معترضه هستند .
53 -
وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ
.
يعنى از تو مىپرسند آيا آن عذاب و قضاء الهى حق است ؟ بگو : آرى قسم
هامش
( 1 ) و
قال ابو جعفر الباقر ( ع ) يريد بذلك عذابا ينزل من السماء على فسقه اهل القبلة فى آخر الزمان .