ساخته نيست اعم از آنكه جماد باشند يا طاغوتها و امثال آن ، ولى به نظر مىآيد كه مراد از شركاء بتهاى جماد است بعضى از بزرگان فرمودهاند مراد از هدايت ايصال به مطلوب است و هدايت به معناى ارائه طريق از طاغوتها ساخته است ولى هدايت به آن معنى كه گفتيم از طاغوتها ساخته نيست و مراد از هدايت مىشود ارائه طريق باشد .
به هر حال : استدلال اين است چون خدا به سوى حق هدايت مىكند نه بتها ، آيا آن كس به پيروى سزاوارتر است كه هدايت مىكند يا آنكه خود هدايت نمىيابد مگر آنكه ديگرى او را هدايت كند ؟ و چون مسئله روشن است مىگويد : به شما چه شده و چگونه قضاوت مىكنيد ؟ ! 36 -
وَ ما يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَفْعَلُونَ
.
يعنى در آنچه مىگويند و قضاوت مىكنند متكى به علم نيستند و از روى گمان سخن مىگويند و گمان مىكنند هيچگونه كافى از حق نيست و نمىشود براى آنها عذر باشد ، خدا مىداند كه پيروى از ظن مىكنند . در الميزان فرموده : علّت آمدن « اكثرهم » آن است كه بزرگان آنها از روى يقين بر باطل بودن اين كارها را مىكنند چنان كه فرموده :
وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ . . .
بقره / 213 .
37 -
وَ ما كانَ هذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ الْكِتابِ لا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ
.
از اين آيه مطلب دوم شروع مىشود كه راجع به حق بودن و از جانب خدا بودن قرآن است . قسمت اول ، استدلال از طريق عقل و طبيعت بود و اين قسمت از طريق نقل و گفته خود خداوند است . در عين حال اين آيه در مقام