آيهء
ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ . . .
آل عمران / 7 گفته شده ، تحقق خارجى يك وعده و خبر است كه انسان در آن صورت ناگزير از قبول آن وعده و خبر مىباشد نظير :
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ . . .
اعراف / 53 يا نظير
لا يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ
شعراء / 201 .
مراد از « بما » شايد مقدارى از قرآن و يا همهء قرآن باشد يعنى تكذيب كردند از قرآن آنچه كه به دانستن آن احاطه نكردهاند و هنوز مصداق واقعى آن نيز در خاج تحقق نيافته است يا تكذيب كردند قرآن را به علّت آنكه به دانستن آن احاطه نكردند ، زيرا در قرآن حقائق و معارف بسيارى هست كه علمشان به آنها نمىرسد و هنوز مصداق خارجى پيدا نكردهاند و يا واقعيات مجرداند كه در قالب مادى بيان شدهاند .
در تفسير عياشى از امام صادق عليه السّلام آمده كه از امور بزرگى از آن حضرت سؤال شد كه هنوز نيامده بودند فرمود : هنوز وقت روشن شدن آنها نيامده است آن است قول خدا
بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ . . .
.
جملهء
كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ . . .
حكايت دارد كه اين عذر پذيرفته نيست بلكه تكذيب از روى عمد و لجاجت است و گرنه قرآن در اين شكل باور كردنى است گرچه بعضى حقائق خارج از فهم هم دارد .
40 -
وَ مِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِهِ وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ
.
تكميل
كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ . . .
است و اينكه عذر عدم ايمان موجه نيست زيرا كه عدهاى ايمان مىآورند و آنها كه ايمان نمىآورند به علّت مفسد بودن است ، خدا به مفسدان داناست .
41 -
وَ إِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ