شرح دادهام به آنجا رجوع شود و تتمهء مطلب انشاء اللَّه در سورهء ممتحنه خواهد آمد .
جملهء
إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ
تعليل استغفار است چون ابراهيم بسيار دردمند و تضرع كننده بود ، از جمله براى آزر تضرع مىكرد كه خدا هدايتش فرمايد ولى در عين حال حليم و عاقل بود مىدانست كه بايد هدايت او را از خدا بخواهد و گرنه تضرع خالى فائدهاى ندارد .
115 -
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
.
اين آيه و آيهء بعدى در رابطه با آيه
ما كانَ لِلنَّبِيِّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا . . .
است يعنى خدا شما را هدايت مىكند كه مبادا براى مشركان پس از مردن آنها استغفار كنيد و اگر پس از بيان خدا براى مشركان استغفار كنيد در ضلالت خواهيد بود و فقط بايد خدا را سرپرست و يار بگيريد كه حيات و مرگ و حكومت آسمانها و زمين خاص اوست . يعنى : خدا قومى را كه هدايت كند آنها را اضلال نمىكند .
مگر پس از آنكه چيزهاى واجب الاجتناب را براى آنها بيان نمايد ، اين تقريبا نظير آيهء :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
انفال / 53 است ( استفاده از الميزان ) .
116 -
إِنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ
.
يعنى با استغفار خود بر مشركان از ولايت خدا خارج نشويد كه حكومت آسمانها و زمين از آن خداست و حيات و مرگ در دست اوست و جز او سرپرست و كمك نداريد .
117 -
لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ الَّذِينَ