« و آخرون » عطف است بر
وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يَتَّخِذُ
يعنى از اعراب كسانى هستند كه منافق نيستند بلكه مؤمن هستند ولى گناهكار مىباشند ولى اين بعيد است بهتر آن است كه بگوئيم « آخرون » جمله مستأنفه و تقرير آن و منكم آخرون است .
خلط لازم نيست پيوسته به معنى آميختن باشد بلكه به معنى جمع نيز آيد و در آيه چنين است « اعترفوا » حاكى از نوعى توبه است « عسى » ظاهرا براى آن است كه آنها ميان خوف و رجا باشند و اميد داشته باشند كه امكان مغفرت از دست نرفته و به فكر اصلاح خود باشند ، جملهء
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
طرف عفو را تقويت مىكند .
بهر حال اين آيه حاكى است كه از اهل ايمان كسانى كه اعمال نيك و بد مىكنند و اقرار به تقصير خود دارند راه مغفرت بر آنها بسته نيست از حضرت باقر صلوات اللَّه عليه نقل شده : آنها قومى از مؤمنين هستند كه در ايمانشان گناه مىكنند گناهى كه مؤمنان را خوش نيايد ، اميد است كه خدا بر آنها توبه كند « 1 » راجع به شأن نزول آيه در نكتهها صحبت خواهد شد و از امام باقر عليه السّلام دربارهء واجب بودن « عسى » روايتى در تفسير عياشى نقل شده است .
103 -
خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
.
به نظر مىآيد كه اين دو آيه و دو آيهء بعدى به حكم جملهء معترضه باشد و در زمينهء زكات و اعمال نيك در آنها تذكر داده شده است . تطهير راجع به پاك شدن از گناهان و پاك شدن روح و تزكيه مربوط به رشد و وسعت
هامش
( 1 )
الميزان از كافى « قال ابو جعفر ( ع ) . . . فاولئك قوم مؤمنون يحدثون فى ايمانهم من الذنوب التي يعيبها المؤمنون و يكرهونها فاولئك عسى اللَّه ان يتوب عليهم .