آفريد آسمانها و زمين را در شش روز آفريد آفتاب و ماه و ستارگان را كه همه به امر خدا رام هستند « 1 » على هذا ، آفريدن و گردانيدن همه در دست خدا است
أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
« 2 » اين دليل است بر اينكه مراد از سماوات و ارض ، زمين و طبقات جو است و گرنه شمس و قمر و نجوم نيز به « السموات » داخل بودند .
تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ
با بركت و پرفائده است پروردگار مخلوقات . كه اينهمه بركات از او است . آيهء شريفه از لحاظ تفكر در خلقت جهان و گردش آن بسيار قابل دقت است .
55 -
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
.
نتيجه است از آيهء سابق ، حالا كه خلقت و تدبير دست خداست پس او را آشكار و نهان بخوانيد ، منظور از معتدى كسى است كه با فرياد دعا مىكند و آن مناسب ساحت كبريايى نيست ، ممكن است مراد از تضرع ، تذلل باشد نه آشكار يعنى خدا را با تذلل و زارى و در نهان بخوانيد ، در مجمع البيان فرموده :
روايت شده : رسول خدا صلى اللَّه عليه و إله در سفر جنگ بود كه با ياران به بيابانى رسيدند ، مردم لا إله الا اللَّه و اللَّه اكبر مىگفتند و فرياد مىكشيدند ، فرمود : مردم متوجه خود باشيد شما يك نفر كر و غائب را نمىخوانيد ، شما يك خداى شنوا را مىخوانيد كه با شماست « 3 » .
هامش
( 1 ) در قرائت ابن عامر همه با رفعاند و « الشمس » مبتداء و « مسخرات » خبر آن است .
( 2 ) على هذا منظور « الامر » دستور گردش و ادارهء جهان است كهثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِآن را بيان مىكند ، احتمال ديگرى هست كه ذيل آيهء 2 سورهء نحل خواهد آمد .
( 3 )
« روى ان النبى كان فى غزاة فاشرفوا على واد فجعل الناس يهللون و يكبرون و يرفعون اصواتهم فقال ( ع ) يا ايها الناس اربعوا على انفسكم اما انكم لا تدعون الاصم و لا غائبا انكم تدعون سميعا قريبا انه معكم » .