مردگان سخن خواهيم گفت .
58 -
وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً
.
فاعل « لا يخرج » بقرينهء اول « نباته » مىباشد ، اين آيه نسبت به معناى اولى يك امر طبيعى است كه سرزمين پاك و قابل كشت ، گياهش به اذن خدا ، عالى و مفيد مىرويد ولى زمين ناپاك و شورهزار گياه كم و بىفائده مىروياند . اما نسبت به مطالب گذشته شايد منظور آن باشد كه رحمت خدا يكسان افاضه مىشود ، اين مردم است كه در پذيرش رحمت و استفاده از آن متفرق شدهاند بقول شاعر :
باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست * در باغ لاله رويد و در شورهزار خس
چون يادآورى اين حقيقت براى قدردانان و سپاسگزاران مفيد و مؤثر است فرموده :
كَذلِكَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ
.
نكتهها
باد و باران و نبات : عالم نبات و حيوان هر يك مكمل آن ديگرى است موازنهء عجيبى ميان آن دو برقرار است ، حيوانات ، از جمله انسان در تنفس ، اكسيژن هوا را جذب و گاز كربنيك كه يك گاز خفه كن است در آن رها مىكنند ، ولى نباتات به عكس ، در مقابل نور خورشيد كربن گيرى كرده و اكسيژن را در هوا آزاد مىكنند ، دانشمندان تخمين زدهاند كه گياهان روى زمين ساليانه 150 ميليارد تن كربن را با 250 ميليارد تن ئيدروژن تركيب مىكنند و چهار صد ميليارد تن اكسيژن در فضا آزاد مىسازند و بيشتر اين عمل به وسيلهء جلبكهاى ميكروسكپى در زير سطح اقيانوسهاست . اگر عمل گياهان