كه مراد از « خلقناكم - صورناكم » خلقت آدم و بشر اوليه است و علت جمع آمدن و خطاب به همهء انسانها آن است كه : آدم سمبل همهء انسانها بود ، خلقت او به حكم خلقت همهء اين نسل است .
ناگفته نماند : منظور از « صورناكم » تصوير به وسيله نفخ روح است ، زيرا اين كلمه در جاى
وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي
واقع است ، چنان كه « خلقناكم » در جاى
فَإِذا سَوَّيْتُهُ
مىباشد .
در بسيارى از آيات آمده : ما شما را از خاك آفريديم با آنكه مىدانيم فقط بشر اوليه از خاك آفريده شده ، ديگران از نطفه به وجود آمدهاند :
فَإِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُرابٍ
حج / 5
وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ
روم / 20 ، اين نيست مگر براى آنكه خلقت بشر اولى به حكم خلقت همه بوده است . مشروح مطلب در آياتى نظير :
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ . . .
غافر / 67 ، فاطر / 11 آمده است .
على هذا مراد از « صورناكم » فقط تصوير آدم و تسويهء اوست كه در آيات ديگر به لفظ « سويته » آمده است و اللَّه العالم « 1 » .
احتمال ضعيف آن است كه از اين آيه استفاده بشود كه : پس از خلقت انسانهاى بسيار ، آدم از ميان آنها مسجود ملائكه واقع شده است ، نظير آيهاى كه مىگويد : مردم امت واحده بودند ، پس از آن خدا پيامبران را مبعوث كرد
كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ . . .
بقر / 212 .
منظور از
اسْجُدُوا لِآدَمَ
ظاهرا خضوع و اقرار است بر اينكه آدم به خلافت خدايى از ملائكه برتر است نه اينكه مهر گذاشته و بر هفت اعضاء بر آدم سجده كنند ، مثل :
وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ
رحمن / 6 كه مراد خضوع و اطاعت
هامش
( 1 ) « خلقناكم » در جاى « سويته » و « صورناكم » در جاىنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِيباشد .