- « فيها » هر دو ظاهرا به « منزلت » راجع است يعنى : از اين منزلت الهى و تقربى كه دارى فرود آى كه به تو نرسد در آن منزلت تكبر كنى ، جمله
فَاخْرُجْ . . .
تأكيد است براى
فَاهْبِطْ . . .
لفظ « صاغرين » در مقام « رجيم » در آيات ديگر است « 1 » .
14 -
قالَ أَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
.
ظهور سقوط در آن بود كه ابليس از بين برود و يا امكانات و سير و احاطه و نفوذى كه داشت از وى گرفته شود . لذا از خدا مهلت خواست كه در عين رجيم و ملعون بودن تصرفش از او گرفته نشود .
يَوْمِ يُبْعَثُونَ
دلالت ندارد كه خواسته حتى در برزخ بندگان را اضلال نمايد نه فقط در دنيا ، بلكه دلالت دارد كه خواسته حتى بعد از انقراض بشريت نيز در مهلت باشد .
15 -
قالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ
.
ظهور آيه در مهلت مطلق است و نيز نشان مىدهد كه مهلت شدگان ديگرى نيز هستند . ولى در سورهء حجر و در سورهء ص آمده :
قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
.
در صافى از علل الشرائع از حضرت صادق عليه السّلام نقل شده مراد از
يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
انقراض بشريت و تار و مار شدن عالم است « 2 » ظاهر آن است كه شيطان در برزخ بر اضلال بندگان تسلّطى ندارد زيرا دليلى در اين زمينه نداريم .
16 -
قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ
.
هامش
( 1 ) به قول بعضى ضمير « منها - فيها » به سماء يا جنة راجع است ، ولى اين ضعيف است .
( 2 ) آنچه روايت شده كه وقت معلوم روز ظهور قائم ( ع ) و آن روز شيطان به دست آن حضرت كشته مىشود ظاهرا مراد قلت تسلط وى در آن روز بر بندگان است .