هر كه از مردم مثل او فكر كند مانند او است « 1 »
قالَ لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ
نشان مىدهد كه ابراهيم از ديدن حركت و غروب ستاره ، پى برده كه آن تحت ملكوت آسمانهاست و محكوم به حكم است لذا نمىتواند ربّ باشد پس رب غير از او است ، گفته شده كه اين آيات بيان
نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
است . استدلال آن حضرت در اين آيات شبيه برهان ارسطويى است كه سلسله حركات منتهى مىشود به محركى كه متحرك نيست و متحرك نمىتواند علة العلل باشد .
77 -
فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بازِغاً قالَ هذا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ
.
از حضرت رضا صلوات اللَّه عليه نقل شده : ستارهاى كه ابراهيم ديد زهره بود از اين گفتار به نظر مىآيد كه هر دو در يك شب بوده . به دنبال غروب زهره ماه خود نمايى كرده و ابراهيم با ديدن ماه آن سخن را گفته است ، افول و غروب ماه بر ابراهيم روشن كرده كه ماه نيز تحت ملكوت و تدبير عالم گردش مىكند و اختيارى از خود ندارد ، لذا نمىتواند رب باشد على هذا مىگويد : بايد رب من خودش به خودش هدايتم كند و گرنه از گمراهان خواهم بود .
78 -
فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بازِغَةً قالَ هذا رَبِّي هذا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قالَ يا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
.
غروب خورشيد ابراهيم را به اين نتيجه مىرساند كه خورشيد نيز تحت
هامش
( 1 )
« ارسل العلاء بن سيابه يسئل أبا عبد اللَّه ( ع ) عن قول ابراهيمهذا رَبِّيو انه من قال هذا اليوم فهو عند نامشرك ؟ قال : لم يكن من ابراهيم شرك انما كان فى طلب ربه . . . »
« عن محمد بن مسلم عن احدهما قال فى امر ابراهيم إذ رأى كوكبا قال انما كان طالبا لربه و لم يبلغ كفرا و انه من فكر من الناس فى مثل ذلك فانه بمنزلته » ( تفسير عياشى )