امر به معروف عمومى است بلكه اين گروهى است كه از طرف حكومت براى ارشاد و پاك نگهداشتن جامعه قيام مىكنند تا در كارها نظارت كنند . چنان كه در « نكتهها » خواهد آمد . كاران گروه آن است كه اول با تعليم احكام دينى مردم را دعوت به خير كنند دوم اگر ديدند كه مردم كارهاى نيك اعم از واجب و مستحبّ را نمىكنند و يا كارهاى بد مرتكب مىشوند آنها را امر و نهى كنند ، اين گروه نظارت حتى به زدن و زخمى كردن گناهكاران نيز اجازه دارند . جملهء
أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
به نظرم از باب منحصر كردن موصوف بر صفت است يعنى : آنها چيزى جز رستگار نيستند « 1 » و شايد منظور فلاح كامل باشد .
105 -
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ وَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
.
در اينجا جريان اهل كتاب كه با همهء توصيههاى خدا ، اتحاد و يگانگى را از دست دادند ، بعنوان مثل ياد شده كه مسلمانان چنان نباشند ، ولى پس از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آن چنان در نفاق و تفرقه پيش رفتند كه دست اهل كتاب را از پشت بستند تا اسلام عزيز ، اسلام كوبندهء تبعيض ، اسير خلفاى غاصب و سلاطين بنى اميه و بنى عباس شد و رهبرى بالمره موقعيت خود را از دست داد .
در الميزان فرموده : تفرق راجع به جدا شدن افراد از همديگر و اختلاف ، مربوط باديان و فرقههايى است كه به وجود آوردند و هر يك آن ديگرى را تكفير مىكرد يعنى : اول از هم جدا شدند سپس اختلاف آراء به وجود آمد و مذاهب پيدا شدند . رجوع شود به « نكتهها » .
بعيد نيست كه
أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
راجع به دنيا و آخرت هر دو باشد .
هامش
( 1 ) اگر قصر صفت بر موصوف باشد معنايش آن است كه فقط اين گروه رستگاراند نه ديگران .