كرده و براى همه نخواسته است ولى چون به حكم :
كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ
اسراء / 20 بايد همه در دنيا از نعمت خدا بهرهمند شوند .
خدا در جواب فرمود :
وَ مَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النَّارِ
يعنى كفار نيز از اين امن و نعمت كمى بهره دارند و آن گاه به آتش كشيده شوند . لفظ « اضطره » براى آنست كه آن كشيدن ، اضطرارى است ابراهيم عليه السّلام براى كفار دعا نكرد ، حق هم همان بود ، خداوند با يك حساب طبيعى جواب داد و هر دو كاملا حق است ، زندگى ظاهرى بسته به امنيت و اقتصاد است كه ابراهيم هر دو را خواسته است .
« وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ »
اگر مصير مصدر ميمى باشد فاعل « بئس » مضمون جملهء ما قبل است يعنى كشيده شدن به آتش ، بد انتقال و بازگشتى است و اگر اسم مكان باشد فاعل آن « النار » است .
127 -
وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
.
پدر و پسر موحد هر دو به هنگام بالا بردن و ساختن كعبه از خدا خواستهاند كه عملشان را بپذيرد لفظ سميع عليم براى آنست كه دعايمان را مىشنوى و نيت و عملمان را مىدانى .
128 -
رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
.
يعنى : ما دو نفر را براى خود دو بندهء مطيع و منقاد گردان كه از لحاظ ايمان موحد و از لحاظ عمل در فرمان و طاعت تو باشيم ، و چون ابراهيم به هنگام اين دعا از مدتها پيش پيغمبر بود و اسماعيل نيز يك موحد واقعى و در دين پدرش بود نمىشود مرادشان از « مسلمين » مسلمان ساده و عادى باشد بلكه منظورشان حد اعلاى تسليم و نخبه و ممتاز بودن در اسلام بود چنان كه از زبان حال مؤمنان