به نظرم منظور از مقام ابراهيم همهء مسجد الحرام باشد كه به كعبه و اطراف آن و حتى به مكه و عرفات و منى مىشود گفت مقام ابراهيم است و اينكه نماز طواف واجب را بايد پشت مقام ابراهيم ( سنگ معروف ) خواند مطلب بخصوصى است و مصداقى از مقام وسيع ابراهيم مىباشد بنا بر اين معنى آيه ، اين مىشود كه از مقام ابراهيم محل نماز اتخاذ كنيد .
ولى از بعضى روايات معلوم مىشود كه منظور از مقام ، سنگ معروف است در روايتى از حضرت رضا ( صلوات اللَّه عليه ) نقل شده كه راوى گفت :
نماز طواف واجب را پشت مقام ابراهيم در آنجا بخوانم كه فعلا هست و يا در آنجا كه در زمان رسول خدا بود ؟ فرمود : در آنجا كه اكنون هست :
« اصلى ركعتى طواف الفريضة خلف المقام حيث هو الساعة او حيث كان على عهد رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله ؟ قال : حيث هو الساعة » « 1 » .
در روايت ديگر از ابو الصباح كنانى نقل شده كه از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدم : مردى فراموش كرده كه نماز طواف حج يا عمره را نزد مقام ابراهيم بخواند . فرمود : اگر در مكه باشد آن را نزد مقام ابراهيم بخواند چون خدا فرموده :
وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى
و اگر از مكه رفته است ، دستور نمىدهم كه برگردد « 2 » باز در اينجا تحقيق بيشتر لازم است سخنى در ذيل
فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِيمَ
آل عمران / آيه 97 نيز خواهد آمد .
وَ عَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ
.
عهد در اينجا به معنى دستور و توصيه است ، شايد از جهت اينكه مراعاتش لازم است تعبير به عهد شده است ، نظير اين است آيهء :
وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ
هامش
( 1 ) - كافى كتاب حج ج 4 / 424 .
( 2 ) - كافى كتاب حج ج 4 / 425 ،