إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ در مرجع ضمير قومه اختلاف كردند بعضى گفتند حضرت موسى و مراد بنى اسرائيل هستند زيرا اسرائيل حضرت يعقوب بود و دوازده پسر داشت از هر كدام نسل زيادى بوجود آمد كه دوازده سبط ناميدند و تعبير بذريه از قوم اشاره بجوانهاى آنها است ، و اما بزرگان و آباء آنها هنوز ايمان نياورده بودند ، و ممكن است مراد اين باشد نه قوم كه ذرارى يعقوب بودند ايمان آوردند و اين احتمال اقرب است ، و بعضى گفتند مرجع ضمير فرعون است كه قبطيان باشند و آنها جوانهايى بودند كه پدران آنها از قبطيان بوده و مادران آنها از بنى اسرائيل تابع مادران شدند ، و بعضى گفتند سحره بودند كه آنها هم از قبطيان بودند . و بالجمله اين ايمان در ابتداء امر بوده و الّا بعد از زمانى تدريجا بسيارى از بنى اسرائيل و قبطيان قبل از طوفان ايمان آوردند و اينها كه ايمان آوردند هم عَلى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِمْ و مراد از ملاء جمعيت لشكرى و كشورى و دربارى و رؤساء قبطيان بودند ، و تعبير بضمير جمع و نفرمود ملائه يعنى ملاء قبطيان أَنْ يَفْتِنَهُمْ يعنى منصرف كنند و برگردانند بشكنجه و ظلم و اذيت تا ناچار شوند و برگردند از اين قسمت خائف بودند چون قوت و قدرت با آنها بود . وَ إِنَّ فِرْعَوْنَ لَعالٍ فِي الْأَرْضِ علوّ بلند پروازى است تا رسيد بجايى كه گفت أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى نازعات آيه 24 ، و مراد فى الارض يا ارض مصر بود يا جنس يعنى روى زمين از مصر و آنچه در قلمرو او بوده . وَ إِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ اسراف در ظلم و قتل و طغيان و تعدى و تجاوز كه اسراف در مباحات حرام است چه رسد باسراف در معاصى آن هم اين گونه معاصى .
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى)ج ٦ — صفحة 441
مساهمون: السيد عبد الحسين الطيب
ص٤٤١