ابراهيم بعد از تبين اينكه عدوّ للَّه است تبرى جست و اين استغفار قبل از تبين بوده .
جمله سوم - اختلاف شد بين مفسرين در كلمه موعدة كه آيا وعده آزر بوده بابراهيم كه ايمان ميآورم يا وعده ابراهيم بوده كه براى تو استغفار ميكنم تحقيق كلام مىگوييم اولا موعدة ممكن است طرفينى باشد آن وعده ايمان داده و اين وعده استغفار ، و ثانيا وعده ابراهيم بوده بقرينه قوله تعالى از قول ابراهيم عليه السّلام
قالَ سَلامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كانَ بِي حَفِيًّا
مريم آيه 48 جمله چهارم - اختلاف است بين مفسرين در كلمه اواه كه مراد از اينكه كثير ما به ياد مرگ بوده يا بمعنى مؤمن است بلغت حبشه يا موقن مستيقن يا رحيم بعباد يا عفيف يا فقيه يا متيقن باجابت دعاء يا كثير الذكر يا متضرع خاشع يا مجتنب از مكروهات الهى يا ملتزم بطاعت لكن در اخبار تفسير شده بكثير الدعاء كه دعاء بوده پس از اين جملات بپردازيم بشرح آيه شريفه بعون اللَّه تعالى
وَ ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ
يعنى غرض ابراهيم و مقصود و منظور او از استغفار لابيه نبود براى اينكه مشرك بوده بلكه براى موعدة بوده
إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها
چون حضرتش مأمور بدعوت بود و شرط دعوت احتمال تأثير است و لذا بعد از آنكه يقين بعدم تأثير پيدا كرد اعتزال جست و دست از دعوت كشيد اياه ظاهر آيه ضمير وعد راجع بابراهيم است و اياه راجع بآزر است و چون آزر مدتها در شرك و كفر و فساد بود حضرت ابراهيم فرمود من از خدا ميخواهم كه از گذشتهها گذشت كند و اين عينا مطابق فرمايش پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه فرمود
( قولوا لا إله الّا اللَّه تفلحوا )
كه اگر قائل بتوحيد شويد رستگار ميشويد و رستگار فرع مغفرت است از گذشتهها .
فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ
و اينكه قابل هدايت نيست و دست از شرك برنميدارد
تَبَرَّأَ مِنْهُ
تبرى و بيزارى ترك معاشرت و مراوده است كه معناى اعتزال است