[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 43 ]
فَلَوْ لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا وَ لكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ ( 43 )
پس چرا زمانى كه آمد بأس ما تضرّع نكردند ولى علت عدم تضرّع آنها قساوت قلوب آنها و زينت دادن شيطان اعمال زشت آنها را در نظر آنها است .
تأثير شىء در شىء منوط به دو چيز است يكى بايد مؤثّر تام الفاعلية باشد از وجود مقتضى و اجتماع جميع شرائط تأثير و متأثر تام القابلية از وجود شرائط تأثر و فقدان موانع و در اين آيه شريفه بهر دو امر اشاره دارد اما از طرف فاعل اقتضاء تام است ارسال رسل و شرائط تأثير ابتلاء ببأساء و ضرّاء لذا بنحو تعجب ميفرمايد
فَلَوْ لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا
زيرا اسباب تضرّع و توجّه به حق و ايمان و اطاعت رسل از هر جهتى تمام است پس كانّه قائلى ميگويد پس چرا تأثير نميكند و تضرّع نميكنند جواب اينكه قابليت تأثير ندارند بواسطه قساوت قلب لذا ميفرمايد
وَ لكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ
و منشأ قساوت قلب بسيار است عناد ، عصبيت ، تقليد آباء ، اخلاق رذيله ، اعمال سيّئه و نحو اينها و بواسطه وجود موانع از تأثير و آن اينست كه اعمال خود را نيكو ميپندارند چنانچه ميفرمايد
وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ
چنانچه در جاى ديگر ميفرمايد
قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً
كهف آيه 103 و 104 ، و در حديث نبوى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه بسلمان فرمود در آخر الزمان امر بمعروف و نهى از منكر نميكنند بلكه امر بمنكر و نهى از معروف مينمايند بلكه معروف در نظر آنها منكر و منكر در نظر آنها معروف مىشود .