كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
بعضى گفتند اشاره بروز قيامت است كه عريان و برهنه وارد ميشوند لكن ظاهر اينست كه اشاره بيوم البعث است كه خداوند همين نحوى كه قدرت داشت شما را از كتم عدم بوجود بياورد قدرت دارد كه يوم القيامه هم شما را عود دهد و زنده كند كه در بسيارى از آيات اين مفاد بيان شده .
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 30 ]
فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ ( 30 )
جمعى را خداوند هدايت فرمود و جمعى ثابت و محقق شد بر آنها گمراهى و آنها كسانى هستند كه گرفتند شياطين را اولياء خود و لازم الاطاعة از غير خدا و گمان ميكنند كه آنها هدايت شدهاند .
بعضى اين آيه شريفه را حمل بر اخبار طينت كردهاند مثل
السعيد سعيد فى بطن امّه و الشقى شقى فى بطن امّه
و مثل خبرى كه طينة مؤمن را از عليين و از فاضل طينة ائمه عليهم السّلام اخذ كردند و طينة كافر را از سجين و غير اينها لكن آيه هيچ دلالتى بر اين ندارد و اين اخبار علاوه بر اينكه سند ندارد و معارض با اخبار ديگر است كه ميفرمايد
كل مولود يولد على الفطرة و انما ابواه يهودانه و ينصرانه
و موهم جبر است محمول است بنحو اقتضاء و عليّت تامه ندارد و منافى با اختيار نيست و معناى آيه اينست كه اولاد آدم دو دسته هستند يك قسمت اهل ايمان و اعمال صالحه كه خداوند بلطف و توفيق خود ، آنها را هدايت فرمود و آنها هم قبول هدايت به اختيار نمودند كه مفاد
فَرِيقاً هَدى
است و يك قسمت كسانى هستند كه قبول هدايت نكردند و ثابت بر آنها ضلالت و گمراهى شد كه جمله
وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ
دلالت دارد و سبب ضلالت آنها اين شد كه
إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ
و عبادت شيطان كردند و اطاعت او نمودند بمساعدت نفس امّاره