[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 30 ]
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ ( 30 )
روزى كه مييابد هر نفسى آنچه خير كرده حاضر و موجود و همچنين هر عمل شرّى به نحوى كه آرزو مىكند كه بين او و عمل سوء او فاصله بسيار طولانى بود و خداوند ميترساند شما را كه از خدا ترس داشته باشيد و اميدوار باشيد محقّقا خدا ببندگانش رءوف و مهربانست .
يَوْمَ تَجِدُ
منصوب به عامل مقدّر است ، تجد از ( و جدان ) است بمعنى يافت شدن و پيدا كردن و از همين باب است و جدان عقل كه مطالب علمى را درك مىكند
كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ
مفسّرين نظر به اينكه اعمال چه از افعال باشد و چه از اقوال از عوارضى است كه تدريجيّة الحصول است مثل زمان و بمجرّد صدور از عامل معدوم مىشود و از امور نسبيّه است كه منسوب به عامل است مادامى كه مشغول است و پس از فراغ معدوم است اين آيه را بعضى تفسير كردند بجزاى عمل و بعضى بنامه عمل كه در او ثبت شده ، لكن اين تفاسير اولا تفسير برأى است و ثانيا خلاف ظاهر آيه است كه خود عمل را مىيابند لذا آنچه به نظر ميرسد كه دست از ظاهر آيه بر نداريم مىگوييم :
اولا باشدّ انكار منكر ميشويم كه اعمال و اقوال و افعال فانى و معدوم ميگردد بلكه در وعاء دهر موجود است الى الابد و در روز قيامت كه
يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ
است بر همه مشهود مىشود و اين اسباب و صنايع معموله امروزه از نوار و حبس الصوت و فيلم و امثال اينها شاهد قوى است بر اين مدّعى و ثانيا و جدان كلّ شيئى بحسبه زيرا هر عملى يك آثارى از آن در خارج