تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — صفحة 168

مساهمون:

ص١٦٨
اظهار دوستى كند چنانچه بر خلاف اين باشيد خدا ميداند و قدرت بر انتقام دارد انتقام خواهد كشيد . 2 - صدر بمعنى سينه است چون سينه مقدّم بر اعضاء بدن است و لذا هر مقدّم را صدر گويند : صدر مجلس ، صدر العلماء ، صدر الدين ، صدر الدوله ، صدر اعظم ، صدر السادات و امثال اينها . و مراد از صدور در اينجا قلوب است چون جايگاه قلب سينه است ، و مراد از صدر و قلب نفس انسان و روح آن است زيرا محبّت و عداوت از صفات نفس است و ملكات نفسانيّه است و البتّه صفات نفسانى در باطن است و بر سايرين مخفى است فقط خود انسان ميداند بلكه بسا بر خودش هم امر مشتبه مىشود لكن بر خدا مخفى نيست و مشتبه نميشود ، و تعبير از نفس بقلب و صدر براى اينست كه توجّه نفس اولا بقلب است يعنى نفس ملكوتى و امّا نفس حيوانى بدماغ است . 3 - جمله
وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
بمنزله علّت است يعنى كسى كه از جميع آنچه در عالم علوى و سفلى موجود است مطّلع است و دانا است از ما فى الضمير بنده خبر ندارد چنانچه جمله
وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
تهديد است كه بداند خدا انتقام خواهد كشيد . اشكال - بسيار از صفات نفسانيّه غير اختيارى است و امور قهريّه است و مورد عقوبت واقع نميشود . جواب - صفات نفسانيّه آنهايى كه غير اختيارى است تا مادامى كه آثار خارجيّه بر آن مترتّب نسازد مورد مؤاخذه نيست لكن مسلّما نقص و عيب است بايد بطريق علم اخلاقى تدريجا زائل كند ، و امّا صفاتى كه منشأ آنها امور خارجيّه است مثل محبت و عداوت امريست اختيارى و قابل مؤاخذه است .