معاد دهرى است كه منكر مبدء است و ميگويد
وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ
جاثيه آيه 23 ، و نصوص قرآنى بر ثبوت معاد الى ما شاء اللَّه و اخبار متواتره بلكه فوق تواتر بلكه براهين عقليّه بر او قائم است و ما در مجلّد سوم كلم الطيّب بپارهاى از آيات و اخبار و ادلّه عقليّه اشاره كردهايم صفحه 12 - 29 .
و ريب عبارت از شك بى جا است يعنى روز قيامت جاى شك ندارد ، و لام ليوم گفتند بمعنى فى است يعنى فى يوم و كلمه الناس افاده عموم مىكند كه جميع افراد بشر را ميگيرد حتّى جنين سقط شده و حتّى مجانين و اين عموم مستفاد از بسيارى از آيات و اخبار است لكن برهان عقلى بر او نداريم و ضرورت هم بر او قائم نيست .
إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ
اين جمله ممكن است مقول قول راسخين باشد و رجوع از خطاب بغيبت يكى از محسّنات بديعيّه است و در قرآن بسيار داريم مثل قوله تعالى
حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ
يونس آيه 23 . و ممكن است جمله مستأنفه باشد .
ميعاد ، مفعال اسم مكان است بمعنى وعدهگاه لكن اينجا ظاهرا بمعنى اسم مصدرى است كه وعد باشد كه البتّه خداوند خلف وعد نميكند چون قبيح است و فعل قبيح محال است از او صادر شود . ولى خلف وعيد ممكن است و قبحى ندارد لكن آنچه از وعيدها بلسان اخبار است در آيات و اخبار يقينا واقع مىشود چون تخلّفش موجب كذب مىشود و صدورش از خداوند محال است
وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا
سوره نساء آيه 121 .