است و در اينجا بر محكمات قرآن اطلاق شده چون مقصود اصلى از نزول قرآن هدايت بشر است بطرق سعادت و رستگارى نشأتين و نجات از مهالك دارين و اين مقصود در محكمات قرآن ( نصوص و ظواهر ) است و متشابهات احتياج ببيان و تفسير دارد
وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ
و اخر عطف بر آيات يعنى منه آيات متشابهات و متشابه از مادّه شبه است ، و متشابه را متشابه گفتند براى اينست كه لفظ قالب معنى نيست بلكه معانى متعدّده كه هر كدام با لفظ سازش دارد و از اين جهت معانى شبيه يكديگرند و لو از جهات ديگر كمال مباينت را دارند و اين شامل مجملات و مشتركات و مجازات و غير مبيّنات مىشود .
فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ
زيغ را معنى كردند بميل از حق و به شك و بجهل . و تحقيق كلام اينست كه قلب در آيات شريفه مراد آن لطيفه ربّانى است و جوهر ملكوتى است كه تعبير از آن بعقل و روح انسانى و نفس ناطقه و غير اينها مىكنند . و از براى عقل چهار مرتبه گفتهاند :
عقل هيولايى كه مجرّد قابليّت است نظير مادّة المواد در اجسام .
عقل بالقوّة كه قدرت و استعداد كامل پيدا كند بر تحصيل كمالات علميّه ، اخلاقيّه ، عمليّه .
عقل بالفعل كه داراى مراتب كمال و علوم و اخلاق حميده بتفاوت مراتب باشد عقل مستفاد كه اتّصال بمباديه عاليه پيدا كند و از مبدء اعلى به او افاضه علوم و كمالات بشود كه اين مرتبه خاصّ انبياء و اوصياء و مقرّبان درگاه الهى است و البته هر چه علما و عملا و اخلاقا بالا رود نورانيّت عقل او بيشتر ميگردد .
و زيغ همان زنگ و كدورت و ظلمت است كه تمام كفّار و مشركين و معاندين و ضالّين و مضلّين و اهل طغيان و معصيت بتفاوت دركاتهم دارند .
فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ
چنانچه مىبينيم فرق ضالّه را از مجسّمه ، جبريّه ،