است بوجوب لكن گذشت كه اين نوع اوامر ارشادى و مصلحت بينى است .
وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ
ممكن است فعل معلوم باشد كه در اصل لا يضار بالكسر يعنى كاتب و شاهد بر خلاف واقع ننويسند يا شهادت ندهند ، و ممكن است مجهول باشد لا يضار بالفتح يعنى ضرر بكاتب و شاهد نبايد وارد آيد كه در كتابت و شهادت بر آنها ضرر متوجّه شود يا معذور باشند شرعا نميتوان آنها را الزام كرد ( قاعده فقهيّه معروف بقاعده لا ضرر ) و مدرك آن حديث معروف از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در قضيّه ثمرة بن جندب ملعون با انصارى است و اين قاعده حكومت دارد بر ادلّه احكام و دلالت دارد به اينكه احكام ضرريّه در اسلام جعل نشده پس هر حكمى اگر موجب ضرر شود برداشته مىشود و توضيح آن در فقه است اجمالا نبايد احدى باحدى ضرر وارد آرد ، نه كاتب و شاهد ضرر وارد آورند و نه به آنها ضرر وارد شود .
وَ إِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
وَ إِنْ تَفْعَلُوا
فعل ضررى يعنى اگر ضرر وارد آورديد
فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ
فسق در آيات شريفه بر معانى اطلاق شده : يكى كفر در آيه شريفه
أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوُونَ
سجده آيه 18 ، و در مقابل عدل
إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا
حجرات آيه 6 ، و بر مطلق عاصى مثل مقام ، و بر كذب مثل
فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ
كه گذشت .
و فسق بمعنى خروج از طاعة اللَّه است و اطلاقش شامل جميع مصاديق مىشود چنانچه در كتب فقهيّه در باب معاصى كبيره كه ناقض عدالت است ، اول شرك و كفر را ذكر ميكنند .
و البتّه ضرر زدن به مسلمان از گناهان كبيره است و خروج از طاعت است چه كاتب در كتابت تقلّب كند و چه شاهد در شهادت و چه دائن در اضرار بكاتب و شاهد در كتابت و شهادت چه در مقام تحمّل و چه در مقام اداء .