ذكر اينها از باب نمونه و مثال است و مرادشان آنچه از زمين ميرويد مىباشد ، و بقل يعنى سبزيهاى زمينى مانند تره و نعناع و كرفس و گشنيز و نحو اينها از آنچه انسان مىخورد و قثاء بمعنى خيار ، و فوم بروايت مجمع البيان از حضرت باقر « ع » بمعنى گندم است و عدس معروف است و بصل بمعنى پياز مىباشد .
«
أَ تَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ »
مراد از بهتر ، منّ و سلوى و مراد از پستتر چيزهايى است كه آنها ميخواستند از روئيدنيهاى زمينى ، و بهتر بودن آنها شايد از جهت اين بوده كه بدون زحمت كسب و زراعت و صرف مال و وقت در دسترس آنها گذارده ميشده و اگر عاقل بودند تنوع نزول را درخواست مينمودند .
«
اهْبِطُوا مِصْراً »
مراد از مصر يا مطلق شهرستان است چه اين مطعومات در قرى و شهرستانها بدست ميآيد نه در بيابانها ، و يا مراد مصر فرعون است و منصرف بودن بواسطه سكون وسط است مانند نوح و لوط و نحو اينها اگر چه در موارد ديگر در قرآن غير منصرف استعمال شده است و امر نه وجوبى است و نه استحبابى بلكه ارشاد است يعنى اگر نوع مطعومات را ميخواهيد برويد در شهرستان كه در آنجا هست .
وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْكَنَةُ
ضمير در عليهم بنوع بنى اسرائيل راجع است و مراد از ضرب ذلّت ممكن است جزيه باشد كه درباره اهل كتاب ميفرمايد
حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ
« 1 » و مراد از مسكنت فقر و تهىدستى باطنى باشد كه از جمع مال سيرايى ندارند و ممكن است مراد ذلّت و تهىدستى باشد كه بعد از انحلال مملكت و پادشاهى در سامره و منتهى شدن آن باسارت بابل براى آنها پيدا شد .
هامش
( 1 ) - سوره توبه آيه 29