بقيّة اللَّه آشكارا ميگردد كه فتنه و فساد و شرك از روى زمين برداشته مىشود
فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ
پس اگر دست از فساد برداشتند ديگر تجاوز و دشمنى با آنها نكنيد ، و احتياجى نيست كه عدوان بمعنى جزاء عدوان تفسير شود چنانچه مفاد آيه شريفه
وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها
« 1 » و آيه شريفه
فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ
است كه بيانش در آيه بعد بيايد و اين نهى از عدوان نسبت به غير ستمكاران است ولى نسبت بستمكاران و ظالمين بايد از نظر عملشان با آنان عداوت نمود و محبت و ركون به آنها حرام است چنانچه ميفرمايد
وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ
« 2 » و در حديث است كه «
من احبّ حجرا حشره اللَّه معه
»
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 194 ]
الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ ( 194 )
( ماه حرام در مقابل ماه حرام و حرمتها را برابرى است پس كسى كه بر شما تعدى كند بر او تعدى كنيد به همان اندازه كه بر شما تعدى شده است و از معصيت خدا بپرهيزيد و بدانيد كه خدا با پرهيزكاران است )
الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ
بعضى گفتند مراد از شهر حرام در اين آيه ماه ذى القعده است كه اول اشهر حرم است و آن را ذى القعدة ناميدند چون در اينماه از جنگ و قتال قعود مينمودند و حتى اگر كسى قاتل پدرش يا برادرش را ميديد متعرض او نميشد و در سال ششم هجرت رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم با جماعت اصحاب در اين ماه براى حج به طرف مكّه رهسپار شدند تا بحديبيه رسيدند كفار قريش اجتماع نمودند و مانع شدند از اينكه حضرت وارد مكه شود و اعمال عمره
هامش
( 1 ) - سورة الشورى آيه 42
( 2 ) - سوره هود آيه 115