اينست كه صاحب حق ميتواند اخذ حق كند و ميتواند از حق خود صرف نظر نمايد و اسقاط كند .
سوم - حكم قصاص اختصاص بمورد عمد دارد پس در مورد خطايا شبه عمد قصاص نيست بلكه تنها ديه است كه عبارت از صد شتر يا هزار گوسفند يا هزار دينار يا هزار حوله باشد چنانچه در آيه ديگر بيان ميفرمايد : « 1 » چهارم - اين آيه شريفه تنها در مقام بيان حق الناس است و اما حق اللَّه كه ثبوت كفاره يعنى عتق رقبه ( بنده آزاد كردن ) و يا روزه دو ماه پى در پى ، يا اطعام شصت مسكين ، و يا عذاب مخلد باشد در آيات ديگر بيان شده است پنجم كلمه قتلى جمع قتيل بمعنى مقتول است و آية تنها قصاص در مورد قتل را متعرض است و اما جروح و يا از بين بردن بعضى اعضاء مانند چشم و گوش و بينى و غير اينها را در آيه ديگر بيان شده
وَ كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ
الاية « 2 »
الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى
اگر قاتل و مقتول هر دو آزاد باشند يا هر دو عبد باشند و يا هر دو زن باشند قصاص جارى مىشود و همچنين اگر قاتل عبد و مقتول حر باشد و يا قاتل زن باشد و مقتول مرد قصاص جارى مىشود ولى اگر قاتل حر و مقتول عبد باشد قصاص نميشود بدليل خود آيه و احاديثى كه از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ائمه طاهرين ( ع ) روايت شده چنانچه در آلاء الرحمن از ابن عباس از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه فرمود «
لا يقتل حرّ بعبد
» و در برهان از كافى از ابى بصير از حضرت صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود «
لا يقتل حرّ بعبد و لكن يضرب ضربا شديدا و يغرم ثمنه دية العبد
»
هامش
( 1 ) - سوره نساء آيه 91
( 2 ) - سوره مائده آيه 49