قرار دادها و وعدهها و نحو اينها مىشود كه وفاى به بسيارى از آنها واجب و برخى ممدوح است .
وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ
فضيلت صبر و اقسام آن و اينكه ريشه بسيارى از اخلاق فاضله است در ذيل آيه
وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ
« 1 » و آيه
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ
« 2 » گذشت ، و در اين آيه سه مورد از صبر را متذكر ميگردد يكى صبر در بأساء يعنى شدت و سختى ، و ديگر صبر در ضراء يعنى هر زيانى كه به انسان وارد شود از زيانهاى مالى و جانى و بدنى و آبرويى كه صبر در اين موارد همان صبر بر مصائب است كه يك قسم از اقسام سه گانه صبر است .
و ديگر صبر در حين بأس يعنى مقاومت در هنگام جنگ و جهاد با دشمن و اين يكى از موارد بارز صبر بر طاعت است و فرد اجلاى صابرين حين البأس رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه امير المؤمنين عليه السّلام ميفرمايد «
و كنّا اذا احمر البأس اتقينا برسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فلم يكن احد منا اقرب الى العدوّ منه » « 3 »
و سپس خود امير المؤمنين عليه السّلام است كه مىفرمايد : لو تظاهرت العرب ما وليت « 4 » و همچنين خاندان آنها كه نمونههاى بارز صابرين حين البأس بودند و ميتوان صبر و مقاومت بر جهاد با نفس كه جهاد اكبرش ناميدهاند از مصاديق صبر حين بأس شمرد
أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا
صدق و كذب اگر چه از خصوصيات خبر و از مقوله الفاظ است كه اگر خبر مطابق با مخبر به باشد صدق ، و اگر مطابق نباشد كذب است ، ولى در اطلاقات قرآن و اخبار و محاورات عرفيه يك معنى جامعى دارد
هامش
( 1 ) - سوره بقره آيه 45
( 2 ) - سوره بقره آيه 155
( 3 ) - نهج البلاغه باب المختار من غريب كلامه
( 4 ) - مجلد اول سفينه ص 690