و آن مطابق بودن يا مطابق نبودن ظاهر با باطن است و اين معنى است كه در عقائد و اخلاق و كليه افعال جريان دارد مثلا منافق را قرآن كاذب مينامد زيرا اظهار ايمان او با باطنش مخالف و شخص مرائى ( رياكار ) را كاذب ميدانند چون عملش با قصدش مخالف است و همچنين در اخلاق كسى كه اظهار صفت خوبى را بنمايد ولى باطنا داراى آن صفت نباشد مثل اينكه اظهار عدالت كند ولى ظلم نمايد و اظهار سخاوت كند ولى بخيل باشد و اظهار تواضع كند ولى متكبر باشد و هكذا ساير صفات ، و آيه شريفه اشاره به همين معنى دارد يعنى كسانى كه داراى اين صفات مذكوره باشند معنى برّ بر آنها صادق است .
وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ
و پرهيزكاران و اهل تقوى هم اينانند ، و بيان تقوى و اقسام آن و صفات متقين و مراتب آنها در ذيل آيه شريفه
لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ
« 1 » و همچنين در ذيل جمله
لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
« 2 » بيان شد و از رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود «
من عمل بهذه الاية فقد استكمل الايمان » « 3 »
و معلوم است كه مصداق اتم و فرد اجلاى آن امير مؤمنان على عليه السّلام است كه همه اين صفات درجه اعلاى آنها در وى وجود داشت و هر كه بحالات آن حضرت و شرح زندگى او با رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و بعد از او مراجعه كند اين حقيقت بر او مكشوف خواهد شد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 178 ]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَداءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسانٍ ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ ( 178 )
هامش
( 1 ) - مجلد اول ص 128 - 132
( 2 ) - مجلد اول ص 441 - 448
( 3 ) - تفسير صافى فى ذيل الاية